اگر ساعت‌های زیادی با موبایل، لپ‌تاپ یا مانیتور کار می‌کنید، احتمالاً نام عینک بلوکنترل، بلوکات یا عدسی فیلترکننده نور آبی را شنیده‌اید. این عدسی‌ها بخشی از نور آبی مرئی را فیلتر می‌کنند؛ اما نکته مهم این است که میان «فیلتر کردن نور آبی» و «درمان خستگی چشم دیجیتال» تفاوت وجود دارد.
در این راهنما توضیح می‌دهیم عدسی بلوکنترل چیست، شواهد علمی درباره آن چه می‌گویند، چه زمانی ممکن است انتخاب مناسبی باشد و برای کاهش خستگی چشم هنگام کار با نمایشگر چه کارهایی واقعاً اهمیت بیشتری دارند.
عینک بلوکنترل چیست؟
عدسی‌های بلوکنترل یا Blue-light filtering lenses به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که بخشی از طول موج‌های کوتاه نور مرئی را کاهش دهند. میزان و محدوده فیلتر در برندها و پوشش‌های مختلف یکسان نیست؛ بنابراین همه عدسی‌هایی که با نام بلوکنترل یا بلوکات عرضه می‌شوند عملکرد دقیقاً مشابهی ندارند.
نور آبی فقط از نمایشگرها نمی‌آید و بخش طبیعی نور محیط و نور خورشید نیز هست. به همین دلیل، صرف وجود نور آبی به معنی «مضر بودن» آن نیست و نباید هر عدسی فیلترکننده نور آبی را به‌عنوان محافظ قطعی چشم در برابر بیماری معرفی کرد.
آیا عینک بلوکنترل خستگی چشم ناشی از کامپیوتر را کم می‌کند؟
بر اساس مرور نظام‌مند Cochrane روی مطالعات بالینی، در حال حاضر شواهد قوی‌ای وجود ندارد که عدسی‌های فیلترکننده نور آبی در مقایسه با عدسی‌های معمولی، به‌طور قابل‌توجهی خستگی کوتاه‌مدت چشم هنگام کار با کامپیوتر را کاهش دهند. همچنین شواهد درباره بهبود خواب با این عدسی‌ها قطعی نیست.
این به معنی «بی‌فایده بودن برای همه افراد» نیست؛ بعضی افراد ممکن است از نظر راحتی دید یا کاهش بازتاب، یک نوع پوشش یا عدسی خاص را ترجیح دهند. اما انتخاب عدسی بهتر است براساس نمره دقیق چشم، نوع کار، فاصله دید، پوشش آنتی‌رفلکس، کیفیت عدسی و ارزیابی اپتومتری انجام شود، نه صرفاً بر پایه تبلیغ نور آبی.
پس علت خستگی چشم دیجیتال چیست؟
خستگی چشم دیجیتال یا Computer Vision Syndrome مجموعه‌ای از علائم است که در استفاده طولانی از کامپیوتر، موبایل و سایر نمایشگرها دیده می‌شود. عوامل مختلفی می‌توانند در آن نقش داشته باشند؛ از جمله تمرکز طولانی در فاصله نزدیک، کاهش پلک زدن، خشکی چشم، نور و بازتاب نامناسب، وضعیت نامناسب مانیتور و اصلاح‌نشدن دقیق نمره چشم.
علائم شایع می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- خستگی یا سنگینی چشم
- خشکی، سوزش یا احساس جسم خارجی
- تاری دید یا دشواری در تغییر تمرکز از نزدیک به دور
- سردرد پس از کار طولانی با نمایشگر
- درد یا گرفتگی گردن و شانه‌ها در اثر وضعیت نامناسب کار
برای کاهش خستگی چشم هنگام کار با مانیتور چه کنیم؟
۱. قانون 20-20-20 را اجرا کنید
در کار طولانی با صفحه‌نمایش، هر ۲۰ دقیقه حدود ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله تقریبی ۲۰ فوت، یعنی حدود ۶ متر، نگاه کنید. این کار به سیستم فوکوس چشم فرصت استراحت می‌دهد.
۲. بیشتر پلک بزنید
هنگام تمرکز روی صفحه‌نمایش، دفعات پلک‌زدن ممکن است کمتر شود. آگاهانه پلک زدن و استراحت‌های کوتاه می‌تواند به کاهش خشکی و ناراحتی کمک کند.
۳. فاصله و ارتفاع نمایشگر را اصلاح کنید
صفحه‌نمایش باید در فاصله‌ای قرار گیرد که بتوانید بدون جلو آوردن سر یا جمع کردن چشم‌ها متن را راحت بخوانید. تنظیم اندازه نوشته، روشنایی صفحه و کاهش بازتاب محیط نیز اهمیت دارد.
۴. نمره چشم را بررسی کنید
حتی مقدار کمی نزدیک‌بینی، دوربینی، آستیگماتیسم یا مشکل در تطابق و هماهنگی دو چشم می‌تواند هنگام کار طولانی در فاصله نزدیک خودش را بیشتر نشان دهد. اگر با وجود استراحت مناسب همچنان سردرد، تاری دید یا خستگی دارید، معاینه چشم اهمیت بیشتری از خرید خودسرانه یک پوشش خاص دارد.
آیا برای عینک بلوکنترل نسخه لازم است؟
خودِ فیلتر نور آبی لزوماً به نمره طبی نیاز ندارد و می‌تواند روی عدسی بدون نمره هم ارائه شود. با این حال، اگر قرار است عینک برای کار طولانی با کامپیوتر استفاده شود، بهتر است ابتدا مشخص شود آیا فرد نیاز به اصلاح بینایی، عدسی مخصوص فاصله کار، آنتی‌رفلکس یا گزینه دیگری دارد یا خیر.
چه کسانی بهتر است قبل از خرید معاینه شوند؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است انتخاب عدسی را به معاینه و مشاوره تخصصی گره بزنید:
- سردرد مکرر هنگام مطالعه یا کار با کامپیوتر
- تاری دید دور یا نزدیک
- خشکی یا سوزش مداوم چشم
- دوبینی، احساس کشیدگی چشم یا سختی در فوکوس
- استفاده از عینک قدیمی با نمره‌ای که مدت زیادی بررسی نشده است
- کار روزانه چندساعته در فاصله نزدیک
بلوکنترل، بلوکات و آنتی‌رفلکس چه تفاوتی دارند؟
این اصطلاحات همیشه به یک ویژگی اشاره نمی‌کنند. «بلوکنترل» یا «بلو فیلتر» معمولاً به کاهش بخشی از نور آبی اشاره دارد؛ «آنتی‌رفلکس» برای کاهش بازتاب سطح عدسی طراحی شده و می‌تواند شفافیت دید و ظاهر عدسی را بهتر کند. بعضی عدسی‌ها چند پوشش را هم‌زمان دارند. بنابراین هنگام مقایسه دو عدسی، فقط نام تجاری پوشش کافی نیست و باید مشخصات واقعی عدسی بررسی شود.
آیا عینک بلوکنترل از بیماری‌های چشم جلوگیری می‌کند؟
در حال حاضر شواهد بالینی کافی برای این ادعا که عینک‌های فیلترکننده نور آبیِ مخصوص نمایشگر از آسیب شبکیه، آب مروارید یا سایر بیماری‌های چشمی جلوگیری می‌کنند وجود ندارد. بنابراین بهتر است چنین ادعاهایی را قطعی در نظر نگیریم.
برای سلامت چشم، معاینه منظم، استفاده از نمره صحیح، محافظت مناسب در برابر اشعه UV خورشید، رعایت اصول کار با نمایشگر و پیگیری علائم غیرعادی اهمیت بیشتری دارد.
جمع‌بندی؛ آیا عینک بلوکنترل بخریم؟
اگر هدف شما فقط درمان خستگی چشم دیجیتال است، خرید عینک بلوکنترل نباید اولین و تنها راه‌حل باشد. ابتدا نمره چشم، وضعیت خشکی چشم، فاصله و شرایط کار و کیفیت عدسی بررسی شود. اگر پس از ارزیابی، عدسی دارای فیلتر نور آبی برای نوع کار و ترجیح شما مناسب باشد، می‌توان آن را به‌عنوان یکی از گزینه‌های عدسی در نظر گرفت.
در اپتیک آسمان می‌توانید قبل از انتخاب عدسی، معاینه و مشاوره اپتومتری انجام دهید تا نوع عدسی بر اساس نمره چشم، ساعات استفاده از کامپیوتر، فاصله کاری و نیاز واقعی شما انتخاب شود.
سوالات متداول
آیا عینک بلوکنترل برای افراد بدون نمره چشم هم قابل استفاده است؟
بله، فیلتر نور آبی می‌تواند روی عدسی بدون نمره نیز وجود داشته باشد؛ اما این موضوع به معنی نیاز همه افراد به چنین عدسی‌ای نیست.
آیا عینک بلوکنترل سردرد را درمان می‌کند؟
خیر، سردرد علل مختلفی دارد. اگر سردرد هنگام کار نزدیک تکرار می‌شود، معاینه چشم و بررسی شرایط کار توصیه می‌شود.
برای کار با کامپیوتر آنتی‌رفلکس مهم‌تر است یا بلوکنترل؟
پاسخ برای همه یکسان نیست. کیفیت اپتیکی عدسی، نمره صحیح، پوشش آنتی‌رفلکس و شرایط محیط می‌توانند بسیار مهم باشند. بهترین انتخاب پس از بررسی نیاز فردی انجام می‌شود.
منابع
Cochrane: Blue-light filtering spectacle lenses
American Optometric Association: Computer Vision Syndrome
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص تخصصی نیست.
تایید شده توسط دیجیکالا