اگر بعد از معاینه چشم به نسخهای پر از عدد و علامتهایی مثل SPH، CYL، AXIS، PD و ADD نگاه کردهاید و معنی آنها را نمیدانید، تنها نیستید. نسخه عینک در واقع مجموعهای از اندازهگیریهاست که به اپتومتریست و لابراتوار عدسی میگوید برای هر چشم چه اصلاح اپتیکی لازم است.
در این راهنما، معنی مهمترین اصطلاحات نسخه عینک را ساده و کاربردی توضیح میدهیم و در پایان یک نسخه نمونه را با هم میخوانیم.
نکته: این مقاله برای فهم نسخهای است که قبلاً توسط متخصص صادر شده و جای معاینه چشم یا تجویز نسخه را نمیگیرد.
جدول سریع اصطلاحات نسخه عینک
| علامت | معنی | کاربرد |
|---|---|---|
| OD | چشم راست | اعداد مربوط به چشم راست |
| OS | چشم چپ | اعداد مربوط به چشم چپ |
| OU | هر دو چشم | وقتی یک مقدار برای هر دو چشم نوشته میشود |
| SPH | Sphere | قدرت اصلی عدسی برای نزدیکبینی یا دوربینی |
| CYL | Cylinder | مقدار اصلاح آستیگماتیسم |
| AXIS | محور | جهت قرارگیری اصلاح آستیگماتیسم از 1 تا 180 درجه |
| ADD | Addition | قدرت اضافه برای دید نزدیک در عدسیهای چنددید |
| PD | Pupillary Distance | فاصله مردمکها برای مرکزگذاری صحیح عدسی |
| Prism | منشور | اصلاح خاص برای بعضی مشکلات همراستایی دو چشم |
OD و OS در نسخه عینک یعنی چه؟
OD مخفف اصطلاح لاتین Oculus Dexter و به معنی چشم راست است. OS هم Oculus Sinister و به معنی چشم چپ است. گاهی نیز OU برای هر دو چشم دیده میشود.
هنگام سفارش عدسی، یکی از رایجترین خطاها جابهجا وارد کردن اعداد چشم راست و چپ است؛ بنابراین همیشه ابتدا ردیف OD و OS را کنترل کنید.
SPH چیست؟ معنی عدد مثبت و منفی در نسخه
SPH یا Sphere قدرت کروی عدسی را بر حسب دیوپتر نشان میدهد.
- عدد منفی مانند -2.50 معمولاً نشاندهنده نزدیکبینی است.
- عدد مثبت مانند +1.75 معمولاً نشاندهنده دوربینی است.
- PL یا Plano یعنی در بخش SPH قدرت کروی قابلتوجهی نیاز نیست.
هرچه قدر مطلق عدد از صفر بیشتر شود، قدرت اصلاح اپتیکی نیز بیشتر است. برای مثال -5.00 از نظر قدرت کروی از -1.00 قویتر است.
اگر نسخه شما منفی است، مقاله نزدیکبینی چیست؟ را هم بخوانید.
CYL چیست؟
CYL یا Cylinder مقدار اصلاح آستیگماتیسم را نشان میدهد. اگر CYL در نسخه وجود داشته باشد، معمولاً یک عدد AXIS هم کنار آن نوشته میشود.
CYL ممکن است با علامت منفی یا مثبت نوشته شود. این تفاوت لزوماً به معنی دو بیماری متفاوت نیست؛ نسخهها میتوانند با قرارداد سیلندر منفی یا مثبت نوشته شوند و تبدیل ریاضی بین آنها ممکن است. بنابراین علامت CYL را دقیقاً همانطور که در نسخه نوشته شده وارد کنید.
برای آشنایی بیشتر میتوانید راهنمای آستیگماتیسم چشم را ببینید.
AXIS چیست و چرا از 1 تا 180 نوشته میشود؟
AXIS جهت اصلاح سیلندر را نشان میدهد و با درجه از 1 تا 180 نوشته میشود. نکته مهم این است که AXIS قدرت عدسی نیست.
مثلاً در عبارت CYL -1.00 / AXIS 180، عدد -1.00 مقدار سیلندر و 180 فقط جهت آن است. بنابراین AXIS 180 به معنی آستیگماتیسم شدیدتر از AXIS 90 نیست.
ADD چیست؟
ADD قدرت اضافهای است که برای دید نزدیک به نسخه افزوده میشود و معمولاً در عدسیهای پروگرسیو، دوکانونی و بعضی عدسیهای اداری دیده میشود.
مثلاً اگر ADD برابر +2.00 باشد، این مقدار برای طراحی بخش نزدیک عدسی استفاده میشود. ADD را نباید خودسرانه به SPH اضافه و بهعنوان نسخه جدید استفاده کرد؛ طراحی عدسی به نوع سفارش وابسته است.
برای انتخاب نوع عدسی، راهنمای انواع عدسی عینک طبی را هم ببینید.
PD چیست و چرا برای ساخت عینک مهم است؟
PD یا فاصله مردمکی معمولاً بر حسب میلیمتر اندازهگیری میشود و برای قرار دادن مرکز اپتیکی عدسی مقابل چشم ضروری است.
PD ممکن است به دو شکل ثبت شود:
- PD دوچشمی: یک عدد مانند 63 mm
- PD تکچشمی: دو عدد مانند 31 / 32 mm برای راست و چپ
در نمرههای بالاتر، فریمهای بزرگ یا عدسیهای پروگرسیو، اندازهگیری و مرکزگذاری دقیقتر اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای عدسیهای پروگرسیو علاوه بر PD، اندازههای فیتینگ دیگری مانند ارتفاع نصب نیز مورد نیاز است.
Prism در نسخه عینک چیست؟
همه نسخهها Prism ندارند. اگر متخصص برای هماهنگی یا همراستایی دو چشم اصلاح منشوری تجویز کند، مقدار Prism به همراه جهت Base مانند BI، BO، BU یا BD در نسخه درج میشود.
نسخه منشوری را نباید بدون بررسی دقیق وارد سفارش کرد؛ اگر در نسخه شما Prism وجود دارد، بهتر است ساخت عینک و مرکزگذاری توسط اپتیک بررسی شود.
یک نسخه نمونه را با هم بخوانیم
| چشم | SPH | CYL | AXIS | ADD |
|---|---|---|---|---|
| OD | -2.00 | -0.75 | 180 | +1.50 |
| OS | -1.50 | -0.50 | 170 | +1.50 |
PD: 63 mm
این نسخه نمونه نشان میدهد که هر دو چشم نزدیکبینی دارند، برای هر دو چشم اصلاح آستیگماتیسم نوشته شده و ADD نیز برای دید نزدیک وجود دارد. اما انتخاب نوع نهایی عدسی فقط با دیدن این اعداد انجام نمیشود؛ سن، نوع استفاده، فریم، شغل و نیاز دید نزدیک و دور هم مهم هستند.
آیا نسخه عینک و لنز تماسی یکی است؟
خیر. نسخه عینک را نباید مستقیماً برای خرید لنز تماسی استفاده کرد. لنز روی سطح چشم قرار میگیرد و علاوه بر قدرت اپتیکی، مشخصاتی مانند Base Curve، Diameter و در لنزهای توریک پارامترهای اختصاصی دیگری دارد. در بعضی نمرهها حتی قدرت نهایی لنز تماسی با عینک تفاوت پیدا میکند.
اگر قصد استفاده از لنز دارید، مقاله راهنمای کامل لنز تماسی را بخوانید.
از روی نسخه میتوان ضخامت عدسی را فهمید؟
نسخه یکی از عوامل مهم ضخامت است، اما بهتنهایی کافی نیست. اندازه فریم، PD، میزان خارج شدن مرکز عدسی، جنس عدسی و ضریب شکست هم روی ضخامت نهایی اثر دارند.
برای نمرههای بالاتر، مقاله عدسی فشرده و مقایسه 1.56، 1.60، 1.67 و 1.74 و ابزار بررسی ضخامت عدسی میتواند مفید باشد.
اشتباههای رایج هنگام خواندن نسخه
- جابهجا کردن OD و OS
- نادیده گرفتن علامت منفی یا مثبت SPH و CYL
- تصور اینکه AXIS قدرت نسخه است
- وارد کردن AXIS بدون CYL یا برعکس
- استفاده از نسخه عینک برای خرید لنز تماسی
- حدس زدن PD بهخصوص برای نسخههای قوی یا پروگرسیو
- انتخاب عدسی فقط بر اساس نمره و بدون توجه به فریم و نوع استفاده
چه زمانی بهتر است نسخه دوباره بررسی شود؟
اگر با عینک جدید تاری مداوم، دوبینی، سردرد قابلتوجه، مشکل در تطابق دید یا ناراحتی غیرعادی دارید، نسخه، اندازهگیریها و نحوه ساخت عینک باید بررسی شود. در صورت درد چشم، کاهش ناگهانی دید، جرقههای نوری جدید یا علائم شدید، ارزیابی پزشکی چشم اهمیت بیشتری دارد.
بررسی نسخه و انتخاب عدسی در اپتیک آسمان
خواندن نسخه فقط قدم اول است. برای انتخاب عدسی مناسب باید نسخه، فریم، فاصله مردمکی، نوع استفاده و بودجه کنار هم بررسی شوند. در اپتیک آسمان میتوانید نسخه خود را برای انتخاب ضریب شکست، نوع پوشش و عدسی مناسب بررسی کنید و در صورت نیاز از خدمات اپتومتری مجموعه استفاده کنید.
سوالات متداول
آیا عدد منفی بیشتر یعنی چشم ضعیفتر است؟
در بخش SPH، دور شدن عدد منفی از صفر به معنی قدرت اصلاح بیشتر برای نزدیکبینی است؛ اما سلامت کلی چشم را فقط از روی یک عدد نمیتوان قضاوت کرد.
اگر CYL نداشته باشم، AXIS هم لازم است؟
معمولاً خیر. AXIS جهت اصلاح سیلندر است و بدون CYL کاربردی ندارد.
چرا PD روی بعضی نسخهها نوشته نشده است؟
PD اندازهای برای ساخت و مرکزگذاری عینک است و ممکن است جدا از نسخه انکساری ثبت شود. نبودن آن لزوماً به معنی ناقص بودن معاینه نیست.
آیا میتوانم با نسخه قدیمی عینک سفارش دهم؟
اگر مدت زیادی از معاینه گذشته یا دید شما تغییر کرده است، بهتر است قبل از سفارش دوباره بررسی شوید.
منابع و مطالعه بیشتر
برای آشنایی پایه با اصطلاحات نسخه، منابع آموزشی اپتیکی و اطلاعات تخصصی ارائهشده توسط مراکز بینایی معتبر قابل استفادهاند. تفسیر نهایی نسخه و انتخاب عدسی باید بر اساس نسخه صادرشده و اندازهگیری واقعی فرد انجام شود.
تایید شده توسط دیجیکالا